Veelgestelde vragen
Wat is Wikiwijs?
Over digitaal leermateriaal
Wat is digitaal leermateriaal?
Over AuteursrechtenWat is CC-BY? AntwoordenWikiwijs wordt in Nederland een plek op internet waar elke leraar leermateriaal kan vinden, gebruiken en aanpassen, van basis- tot universitair onderwijs. Je kunt ook leermateriaal zelf ontwikkelen, bewaren en delen met collega’s. Wikiwijs is een platform waar leraren kennis over en ervaringen met open leermateriaal kunnen uitwisselen en zo nodig professionele ondersteuning vinden. Wikiwijs is bedoeld voor iedereen die in het onderwijs met digitaal leermateriaal wil werken. Iedere docent kan materiaal zoeken, gebruiken en zelf uploaden op Wikiwijs.
Kan ik al het leermateriaal op Wikiwijs vinden? Wikiwijs is een plek waar je digitaal leermateriaal kan vinden. Het is de bedoeling dat er de komende tijd door docenten zelf materiaal toegevoegd wordt. Vanaf de start van Wikiwijs kun je materiaal vinden van
Ja, het materiaal op Wikiwijs is gratis te gebruiken.
Mag ik al het materiaal op Wikiwijs gebruiken en zelf aanpassen? Nee, je kunt niet al het materiaal gebruiken en zelf aanpassen. Per leermateriaal is aangegeven onder welke licentie het materiaal is uitgebracht en deze licentie maakt duidelijk wat jij met het materiaal mag doen. Klik hier voor informatie over licenties.
Voor een antwoord op je vraag kun je deze vragenlijst bekijken. Ook kun je een mail sturen naar info@wikiwijs.nl
Hoe kan ik me aanmelden voor de nieuwsbrief? Op de home pagina kun je via een link in het vakje Nieuwsbrief je aanmelden voor de nieuwsbrief. Je krijgt dan een formulier waar je je gegevens kunt invullen. De nieuwsbrief verschijnt 1x per 6 weken.
Dit mag je alleen plaatsen op Wikiwijs als jouw materiaal geen stukken tekst uit de methode bevat, tenzij het citaten betreffen die als toelichting dienen. Je moet dan wel de bron hierbij vermelden. De naam van de methode mag je wel noemen.
Mag ik het materiaal gebruiken zonder auteursrechten te betalen? Ja, alleen als het CC-BY logo bij het leermateriaal staat.
Is al het materiaal dat op Wikiwijs staat gecontroleerd? Is de kwaliteit in orde? Binnen Wikiwijs is er geen kwaliteitscontrole van bovenaf opgelegd aan de leermaterialen. De gebruikers zelf geven een beoordeling van het leermateriaal. Wikiwijs verschaft de mogelijkheden een beoordeling te geven en daarmee de kwaliteit zichtbaar te maken. De gebruikers kunnen de materialen waarderen met één tot vijf sterren. Ook hebben zij de mogelijkheid een review te schrijven over de ervaringen met het materiaal.
Voor de leermaterialen in de eigen Wikiwijs-repository zijn de beschrijvingen (metadata) heel globaal gecontroleerd bij het invoeren van de materialen. In één van de volgende versies zal er een mogelijkheid komen dat gebruikers deze beschrijvingen aanvullen met eigen metadata.
Deelverzamelingen van het leermateriaal dat gebruikers in Wikiwijs kunnen vinden zullen onder de hoede zijn van zogenaamde adoptiegroepen. Een adoptiegroep is een groep (bijvoorbeeld een organisatie) die de kwaliteit van zo'n deelverzameling garandeert. Dat betekent bijvoorbeeld dat de groep het leermateriaal actueel houdt en dat fouten in het materiaal worden verbeterd. Wanneer leermateriaal onder de verantwoordelijkheid van een adoptiegroep valt is dat bij het materiaal vermeld. Wanneer de gebruiker een adoptiegroep vertrouwt zal hij vertrouwen hebben in de kwaliteit van het leermateriaal dat onder die adoptiegroep valt.
Tenslotte is een belangrijke pijler onder kwaliteit de kwaliteit van de auteurs en gebruikers zelf. Het aanbod van professionaliseringsmaterialen binnen Wikiwijs is erop gericht die kwaliteit te verhogen, zodat daarmee ook de kwaliteit van de leermaterialen en het gebruik ervan toeneemt.
Ja, alleen als het CC-BY logo bij het leermateriaal staat.
Mag ik materiaal dat ik heb aangepast onder mijn naam weer plaatsen op Wikiwijs? Ja, alleen als het CC-BY logo bij het leermateriaal staat
Hoe kan ik contact opnemen met een auteur als ik hem/haar iets zou willen vragen? Dit is helaas nog niet mogelijk, omdat Wikiwijs werkt met echte e-mailadressen en deze worden niet aan derden verstrekt.
Mag ik anoniem het materiaal dat ik maak op Wikiwijs plaatsen? Nee, je bent altijd verplicht om je naam in te vullen. Als je een arrangement aanmaakt wordt jouw naam automatisch ingevuld bij 'auteur'.
Kan ik ook filmpjes op Wikiwijs plaatsen? Ja, je kunt ook filmpjes uploaden op Wikiwijs. Alleen beschikt Wikiwijs nog niet over een medium om het direct te bekijken. Je kunt wel filmpjes downloaden om ze op je eigen pc te bekijken.
Ik heb al materiaal op een andere website staan. Kan er in Wikiwijs een link naar geplaatst worden? Ja, dit kan ook via het tabje 'Plaatsen'. Je komt dan in de Wikiwijs repository terecht en hier kun je je link uploaden. Dit gaat op dezelfde manier als een bestand uploaden, alleen kies je dan voor 'Link toevoegen' in plaats van 'Bestand toevoegen'.
Is mijn 'upgeload' materiaal direct te zien op Wikiwijs? Nee, elke avond/nacht wordt nieuw materiaal geïndexeerd, dus je zult jouw materiaal pas de volgende dag weer terug kunnen zien.
Kan ik materiaal dat ik heb 'upgeload' ook weer verwijderen? Wel uit Wikiwijs, niet uit Edurep. Dat is een fout in Edurep en er wordt aan gewerkt om dat wel mogelijk te maken
Wat wordt bedoeld met arrangeren? Arrangeren is het in de juiste volgorde zetten van leermateriaal, of het zelf samenstellen van leermateriaal zodat je het voor jouw les kunt gebruiken
Een geheel van leermateriaal (bijvoorbeeld plaatjes, tekst of een filmpje) dat in een les gebruikt kan worden.
Wat wordt bedoeld met ontwikkelen? Ontwikkelen is het ontwikkelen van leermateriaal
Wat wordt bedoeld met plaatsen van digitaal leermateriaal? Plaatsen is het leermateriaal zichtbaar en vindbaar maken voor elke docent. Je upload jouw materiaal naar Wikiwijs (naar de repository van Wikiwijs) en op het moment dat je het publiceert, wordt het voor iedereen zichtbaar en vindbaar.
Ik wil niet dat iemand zo maar mijn materiaal gebruikt. Kan dat binnen Wikiwijs? Nee, al het materiaal dat je in Wikiwijs plaatst, wordt uigebracht onder CC-BY licentie. Dit houdt in dat iedereen jouw materiaal mag gebruiken, zolang ze jouw naam vernoemen.
Waarom moet ik apart inloggen voor het plaatsen van mijn leermateriaal? Het plaatsen van het leermateriaal gebeurt in een onderliggende database (repository). Deze repository is beveiligd met een inlog en wachtwoord, zodat het materiaal dat erin staat niet voor de hele wereld zichtbaar is.
Over digitaal leermateriaal
Wat is digitaal leermateriaal? In het onderwijs wordt gebruik gemaakt van leermateriaal. Niet alleen in papieren vorm, maar steeds vaker ook in digitale vorm. Met digitaal leermateriaal is het eenvoudiger om maatwerk te leveren. Ook is digitaal leermateriaal interactiever dan papieren leermateriaal en kan het sneller aangepast worden. Bijvoorbeeld aan leerlingen die sneller of juist langzamer leren dan de andere leerlingen. Vaak is digitaal leermateriaal gratis, waardoor de kosten voor de aanschaf van leermateriaal zullen dalen.
Wat zijn de mogelijkheden van digitaal leermateriaal? Het gebruik van digitaal leermateriaal stelt docenten in staat om meer in te spelen op de wensen en mogelijkheden van hun leerlingen. Het leermateriaal kan zowel wat betreft vorm, inhoud, plaats als tijd worden afgestemd op de individuele leer- en ontwikkelbehoefte van de gebruiker. Hiermee biedt digitaal lesmateriaal de mogelijkheid de effectiviteit van het leren sterk te vergroten; de leerling werkt alleen aan die stof die hem op dat moment het best in zijn ontwikkeling verder helpt. Verder wordt het voor docenten eenvoudiger om leermateriaal te bewerken. Dit komt zowel door de technologische ontwikkelingen als door het ruime aanbod van digitaal materiaal (zoals film, muziek, foto’s). Het bewerken van leermateriaal biedt docenten niet alleen de mogelijkheid om het onderwijs meer conform hun eigen wensen in te richten, maar biedt hen tevens de kans om zichzelf verder te ontwikkelen.
Welke soorten digitaal leermateriaal zijn er? Digitaal leermateriaal is er in verschillende soorten en maten. Uiteenlopend van losse componenten tot volledige modules. Een fragment is een losse component (bijvoorbeeld een plaatje of een tekst). Een informatie-eenheid is bijvoorbeeld een site, een filmpje of een artikel over één bepaald onderwerp. Een leereenheid is een aantal (internet)pagina's met een duidelijke structuur. Zo kan een leereenheid bestaan uit een inleiding, oefeningen, oefentoetsen, enzovoort. Een cursus is een volledig afgeronde module, die bestaat uit een aantal leereenheden en die bijvoorbeeld opleidt tot een erkend (deel)certificaat.
Waar vind ik digitaal leermateriaal? Er zijn verschillende soorten aanbieders van digitaal leermateriaal, zoals uitgeverijen, musea, archieven en leraren (individueel of in samenwerkingsverbanden). Er is veel digitaal leermateriaal beschikbaar. Op de pagina Zoeken treft u een aantal tips aan om materiaal te zoeken. Kennisnet is in opdracht van het ministerie van OCW een inventarisatie gestart naar beschikbaar digitaal leermateriaal. Dit project heeft een overzicht opgeleverd van per vak bronnen van bruikbaar digitaal leermateriaal in het VO. Ruim 400 docenten hebben hiervoor bronnen aangeleverd. Ook is digitaal materiaal van commerciële en niet-commerciële aanbieders toegevoegd. Kijk ook eens hier: digitaalleermateriaal.kennisnet.nl
Wat is het verschil tussen arrangeren en ontwikkelen? U kunt zelf digitaal leermateriaal maken, maar u kunt het ook arrangeren. Wat is het verschil? Bij arrangeren voegt u materiaal dat u op internet vindt, samen. Voorbeeld: u vindt op internet een filmpje, twee foto’s en wat tekst over zwaartekracht. U heeft deze informatie niet zelf ontwikkeld, maar door de informatie samen te voegen en er opdrachten aan te verbinden, arrangeert u uw eigen les. U voegt betekenis toe. Bij ontwikkelen gaat het om het zelf maken van digitaal leermateriaal. Het ontwikkelen van materiaal kan onderverdeeld worden in vijf stappen:
Hoe deel ik digitaal leermateriaal? Als u digitaal leermateriaal gemaakt heeft, is het belangrijk dat u het deelt met andere docenten. Dat kan alleen als u het materiaal metadateert. Metadatering is informatie over informatie, of anders gezegd: informatie die het leermateriaal zelf, de educatieve content, beschrijft. Metadatering maakt het mogelijk om gericht te zoeken naar informatie, door het opgeven van bepaalde kenmerken waaraan die informatie moet voldoen, zoals niveau, omvang of doelgroep. Een zoekvraag levert zo een verfijnd zoekresultaat: leermateriaal dat qua inhoud, vorm en/of niveau zoveel mogelijk aansluit bij de behoefte van docent en/of leerlingen. Door afspraken te maken over de metadata wordt de uitwisselbaarheid en vindbaarheid van content bevorderd. Het is herkenbaar en bruikbaar voor iedereen.
Met een auteurstool kunt u digitaal leermateriaal ontwikkelen, arrangeren en structureren. Er zijn allerlei tools om zelf digitaal leermateriaal te maken. Met een auteurstool maakt u een digitale les. Zo'n les kunt u bijvoorbeeld verrijken met afbeeldingen en video's. Ook kunt u structuur aanbrengen in de manier waarop informatie aan leerlingen wordt aangeboden. Tenslotte kunt u meestal ook oefeningen toevoegen. Wanneer uw leermateriaal voldoet aan uw wensen, kunt u het met een auteurstool idealiter zo opslaan dat u het naadloos in uw elektronische leeromgeving (ELO) kunt importeren en afspelen. De tool maakt hiervoor een pakket (een computerbestand) aan dat voldoet aan bepaalde standaarden. Deze standaarden zijn afspraken die ervoor zorgen dat het leermateriaal in elke ELO goed past en afgespeeld kan worden. Net zoals een standaard A4-tje in elke printer past en geprint kan worden. U kunt uw pakket dus delen met anderen die het ook in hun ELO kunnen importeren en afspelen. Er zijn allerlei verschillende soorten tools beschikbaar. Sommige kunt u via een website gebruiken, andere moet u installeren op uw computer. Er zijn open-source auteurstools en commerciële. Enkele voorbeelden zijn eXe Learning, Hot Potatoes, Wimba Create en Lesbank. Ook bieden sommige ELO’s de mogelijkheid om digitaal leermateriaal te ontwikkelen en arrangeren in deze omgevingen zelf.
Zijn er standaarden voor digitaal leermateriaal? In veel gevallen zijn afspraken en standaarden vanzelfsprekend. Denk bijvoorbeeld aan het standaard papierformaat A4. Twee simpele afspraken (210 x 297 mm) vormen de basis van deze informatiedrager. Soortgelijke afspraken over onderwijstechnologische specificaties en standaarden zijn de onderwijswereld van dienst. Een aanbieder van leermateriaal verpakt en verstuurt het materiaal volgens afspraken en standaarden. Op die manier kan de gebruiker het materiaal ophalen en uitpakken. Het systeem van de gebruiker werkt tenslotte volgens dezelfde standaarden. Naar de site van Kennisnet over standaarden
Hoe kan ik de kwaliteit van digitaal leermateriaal toetsen? Kennisnet heeft in 2007 een handreiking ontwikkeld, waarmee de kwaliteit van digitaal leermateriaal verbeterd kan worden. De handreiking bevat zeven richtlijnen. Checklist met richtlijnen De richtlijnen zijn ontwikkeld op basis van het Model Kwaliteit Digitaal Leermateriaal dat verschillende componenten van het kwaliteitssysteem voor de ontwikkeling van digitaal leermateriaal beschrijft. Model Kwaliteit Digitaal Leermateriaal
Hoe gebruik ik digitaal leermateriaal naast bestaande methoden? "Kennisnet heeft in 2007 een handreiking ontwikkeld, waarmee de kwaliteit van digitaal leermateriaal verbeterd kan worden. De handreiking bevat zeven richtlijnen. Checklist met richtlijnen De richtlijnen zijn ontwikkeld op basis van het Model Kwaliteit Digitaal Leermateriaal dat verschillende componenten van het kwaliteitssysteem voor de ontwikkeling van digitaal leermateriaal beschrijft. Model Kwaliteit Digitaal Leermateriaal "
Kan mijn ELO overweg met digitaal leermateriaal? Het is van belang om na te gaan of het om het vervangen van delen of om aanvullend gebruik gaat. Bij het vervangen van delen uit de methode is het van belang om na te gaan of u met het digitale materiaal dezelfde doelen bereikt. Als het gaat om aanvullend materiaal op de methode is het van belang om helder aan te geven waarom u het inzet en welke doel u daarmee wilt bereiken.
Hoe kan ik binnen mijn school starten met digitaal leermateriaal? Of uw ELO overweg kan met digitaal leermateriaal hangt af van een aantal punten. Uitgangspunt is altijd: uitproberen in uw eigen ELO levert altijd de beste inzichten op! Er zijn afspraken gemaakt waarin standaarden staan beschreven om digitaal leermateriaal goed te kunnen gebruiken in allerlei ELO’s. In principe zou een ELO die zegt te voldoen aan deze standaarden correct met het leermateriaal om moeten kunnen gaan. De standaard die dit mogelijk moet maken, heet SCORM. De meeste ELO’s kunnen goed overweg met digitaal leermateriaal dat voldoet aan de SCORM 1.2 standaard. Een nieuwe versie van SCORM genaamd SCORM 2004 heeft meer mogelijkheden, maar wordt nog niet altijd goed door ELO’s afgespeeld. Deze nieuwe versie heeft wel meer mogelijkheden om bij te houden hoe bijvoorbeeld een leerling het digitaal leermateriaal doorloopt. Belangrijk daarnaast is dat het digitaal leermateriaal zelf ook conform de standaarden is. Als u zelf digitaal leermateriaal ontwikkelt, moet het pakket dat u opslaat ook voldoen aan de SCORM-standaarden. Als u het materiaal niet op kunt slaan als SCORM-pakket, dan is het niet mogelijk om het gemakkelijk in een ELO te gebruiken. Het advies is dan ook om altijd eerst goed te testen of het materiaal dat u wilt gebruiken in uw ELO functioneert, en als u zelf digitaal leermateriaal maakt te controleren dat u het materiaal kunt opslaan conform de standaarden die uw ELO ondersteunt.
Zijn er voorbeelden op het gebied van digitaal leermateriaal? Het is van belang om goed na te denken wat u wilt bereiken en wat voor uw onderwijs van belang is. De brochure “leermateriaal – keuzes voor uw school” helpt u om stapsgewijs een gedegen keuzeproces te doorlopen.
Zijn er opleidingen op het gebied van digitaal leermateriaal? Er zijn allerlei bijeenkomsten, workshops en opleidingstrajecten over digitaal leermateriaal. Die staan op deze site.
Over Auteursrechten
CC-BY (voluit Creative Commons-Naamsvermelding) is een licentievorm waarbij je het aangeboden materiaal vrij mag gebruiken, verspreiden, kopiëren, aanpassen, mits je de naam vermeldt van de maker van het werk. Meer informatie over licenties kun je vinden op de website van Creative Commons.
Ja. Creative Commons kent zes licenties die iedereen voor zijn eigen werk mag gebruiken. Sommige licenties geven zeer veel gebruiksvrijheden en andere zijn wat restrictiever. Alle licenties en de bijhorende voorwaarden zijn te vinden op http://creativecommons.nl/licenties/uitleg
Waarom heeft Wikiwijs gekozen voor CC-BY licentie? Kennisnet en de Open Universiteit hebben met verschillende partijen overlegd over onder welke licentie digitaal leermateriaal het best gepubliceerd kan worden. Hieruit bleek dat digitaal leermateriaal het grootste effect heeft als het laagdrempelig hergebruikt en verbeterd kan worden. Maximale vrijheid voor de gebruiker dus. Bovendien kunnen andere initiatieven makkelijk ontsloten worden door, en gecombineerd worden met Wikiwijs.
Mag een commerciële partij zo maar gebruik maken van mijn materiaal? Niet zonder meer. De betreffende partij dient wel je naam te vermelden en de naam van alle anderen die aan het materiaal hebben meegewerkt (dat heet de Naamsvermelding eis). De mogelijkheid blijft dat commerciële partijen de oorspronkelijke auteur(s) benaderen voor het uitwerken van een commerciële uitgave. Daarbij is een commerciële overeenkomst tussen auteur(s) en uitgever niet uitgesloten.
Ja. Maar met een kanttekening. Een werk kan alleen onder CC-BY worden gelicenseerd als je zeker weet dat je daarmee geen inbreuk maakt op het auteursrecht van een ander. Stel dat de methode auteursrechtelijk is beschermd, maar niet onder Creative Commons is gelicenseerd. Dan kun je in de toelichting bijvoorbeeld niet zo maar foto's of grote lappen tekst opnemen uit die methode. Tenzij de rechthebbende van de methode daar toestemming voor heeft gegeven.
Dat zijn eigenlijk twee vragen, met een verschillend antwoord. Het terugnemen van een werk kan niet. Eens een bepaalde CC-licentie gegeven blijft gegeven. Herroepen van een licentie is niet toegestaan. Maar het werk opnieuw uitgeven onder een andere licentie kan wél. Er zijn dan dus twee varianten in omloop: een versie onder de CC-BY licentie en een versie onder een andere licentie. NieuwsbriefWil je je aanmelden voor de nieuwsbrief, vul dan het aanmeldformulier in. Je kunt ook de laatste edititie van de nieuwsbrief lezen. |
